Italiaanse gevangenissen in tijden van corona: zoeken naar een oplossing

Het gevangenissysteem staat voor een grote uitdaging met de uitbraak van het coronavirus. Op 8 maart braken ook veel protesten uit en de Italiaanse overheid biedt dusver geen oplossing voor de snelle uitbreiding van het virus in gevangenissen.

Protesten en opstanden in gevangenissen

Sinds zondag 8 maart zijn protesten in Italiaanse gevangenissen geëscaleerd: gedetineerden sloegen op de tralies van hun cellen, verbrandden matrassen, braken uit hun afdelingen en gingen de daken op. In één geval wisten ze zelfs te ontsnappen. Op 12 maart bevestigden de autoriteiten de dood van veertien gevangenen, van wie de meesten stierven tijdens of na een rel in de gevangenis van Modena, waar gedetineerden inbraken in de ziekenboeg en een overdosis kregen aan medicijnen die werden gebruikt om verslavingen te behandelen. Rellen of protesten vonden plaats in 40 gevangenissen in heel Italië, waaronder Napels (Poggioreale), Frosinone, Salerno, Ancona, Foggia, Milaan (San Vittore), Rome (Rebibbia), Palermo (Ucciardone) en Pavia. Eind maandag was de situatie in veel gevangenissen tot rust gekomen, mede dankzij bemiddeling van de civiele autoriteiten.

Er lijkt geen enkele oorzaak van de rellen te zijn, maar het is waarschijnlijk dat meerdere factoren een rol hebben gespeeld bij het voeden van de protesten.

Overbevolking

De overbevolking van het Italiaanse penitentiaire systeem is al jaren chronisch en eind februari waren er 61.230 gedetineerden voor 50.931 beschikbare plaatsen, wat neerkomt op een gevangenisbevolking van 120,2%. Antigone heeft echter een percentage van 130% geschat. In de praktijk betekent dit het toevoegen van één of twee bedden aan veel cellen, met als resultaat krappe ruimtes en te weinig activiteiten en banen voor te veel mensen. In deze toch al kritieke situatie werden verdere beperkingen geïntroduceerd die erop gericht waren de verspreiding van het Coronavirus in te dammen, wat leidde tot de protesten.

Meer beperkingen vanwege het Coronavirus

De Penitentiaire Administratie heeft de afgelopen weken een aantal interne regels opgesteld in een poging het Coronavirus aan te pakken. Het gevaar van een uitbraak van het coronavirus in een penitentiair instituut is duidelijk: overbevolking maakt het scheiden van gevangenen erg moeilijk en het inperken van de ziekte is praktisch onmogelijk.

Er moesten maatregelen worden getroffen tegen de infectie. In sommige gevangenissen waren bezoeken en activiteiten beperkt en werden bezoekers bij binnenkomst gescreend. Andere instituten besloten om alle activiteiten en bezoeken volledig stop te zetten, ook al waren ze ver van de uitbraken van het Coronavirus verwijderd. Dit veroorzaakte onrust in een toch al krappe en nerveuze gevangenispopulatie. Het veroorzaakte ook bezorgdheid bij de families van gevangenen, die vaak niet wisten of er nog steeds bezoeken plaatsvonden, en konden deze informatie alleen verzamelen door de gevangenissen te bellen.

Uiteindelijk hebben de autoriteiten op 8 maart besloten om bezoeken aan gezinnen volledig te verbieden en alle educatieve activiteiten in alle gevangenissen op te schorten, terwijl de toegang tot telefoontjes en videogesprekken voor gedetineerden wordt verbeterd om hun isolement in moeilijke tijden te verminderen. Maar niet alle gevangenissen voldeden hieraan, wat leidde tot protesten en rellen.

Voorstellen om de druk op gevangenissen te verlichten

Antigone heeft de afgelopen dagen samen met Anpi, Arci, Cgil en Gruppo Abele enkele voorstellen ontwikkeld om het aantal gevangenen terug te dringen, contact met de buitenwereld aan te moedigen, besmetting te voorkomen en gevangenispersoneel te ondersteunen.

Het aantal gevangenen kan verminderd worden door bijvoorbeeld de proeftijd en huisarrest uit te breiden tot gevangenen met gezondheidsproblemen. Of huisarrest mogelijk te maken tijdens de nacht, voor mensen die overdag vrijgelaten worden, zodat ze 's avonds niet naar de gevangenis hoeven terug te keren. Daarnaast zou huisarrest kunnen worden opgelegd voor gevangenen die een straf van minder dan zesendertig maanden uitzitten. Deze maatregelen zouden de autoriteiten in staat stellen het aantal gedetineerde personen drastisch te verminderen en zouden zowel hun gezondheid als die van gevangenispersoneel helpen beschermen.

Een voorzichtige stap voorwaarts met waarschijnlijk onvoldoende resultaat

Op 16 maart heeft de regering een decreet uitgevaardigd om de noodsituatie in de gevangenis aan te pakken met een wijziging van de regels voor huisarrest. Volgens de voorstanders van het decreet zouden de komende weken 2.000-3.000 mensen worden vrijgelaten, op voorwaarde dat de toezichthoudende rechter de regels uitvoerig interpreteert. Dit is duidelijk niet genoeg. Enkele duizenden plaatsen in gevangenissen moeten worden vrijgemaakt, zodat er individuele cellen beschikbaar zijn voor gevangenen die positief testen op het virus. Het is ook dringend nodig om gedetineerden die vanwege hun leeftijd of bestaande omstandigheden bijzonder kwetsbaar zijn, naar huis of op een andere plaats van behandeling te sturen, omdat het oplopen van het virus tijdens hun arrestatie ernstige gevolgen kan hebben.

Het noodgeval dat is ontstaan door het Coronavirus kan met deze maatregelen niet als opgelost worden beschouwd. Het is noodzakelijk om meer plaatsen in gevangenissen vrij te maken en de sociale en gezondheidskwaliteit van het leven daarbinnen te verbeteren.